Beschouwen
Het tekstdoel beschouwen betekent dat de schrijver een onderwerp van verschillende kanten bekijkt. Hij zet meningen, voor- en nadelen of gevolgen tegenover elkaar, zonder je meteen naar één kant te duwen. Het doel is dat jij zelf een mening kunt vormen. Zo'n tekst noemen we een beschouwende tekst.
Het hoofddoel
Een onderwerp van verschillende kanten belichten, zodat de lezer geholpen wordt om zelf een mening te vormen.
Kenmerken van het doel beschouwen
- De schrijver bekijkt een onderwerp vanuit meerdere kanten of standpunten.
- Voor- en nadelen, of verschillende meningen, worden tegenover elkaar gezet.
- Je leest woorden als 'aan de ene kant … aan de andere kant', 'enerzijds … anderzijds', 'het is de vraag of …'.
- De schrijver trekt vaak geen harde conclusie, maar geeft hooguit een voorzichtige, genuanceerde afweging.
- Het doel is niet om jou naar één mening te duwen, maar om je aan het denken te zetten.
Voorbeelden
Moet een kind al op de basisschool een eigen telefoon krijgen? Voorstanders zeggen dat het handig is om contact te houden en dat kinderen zo leren omgaan met schermen. Tegenstanders wijzen op afleiding tijdens het leren en op de druk van sociale media. Wie hier een keuze in maakt, doet er goed aan om naar het kind zelf te kijken.
Kunstmatige intelligentie maakt veel werk makkelijker, maar roept ook vragen op. Aan de ene kant bespaart het tijd en voorkomt het fouten. Aan de andere kant verdwijnen er banen en weten we niet altijd hoe een computer tot een antwoord komt. Beide kanten verdienen aandacht voordat je er een oordeel over velt.
Sommigen vinden dat huisdieren in een dierentuin thuishoren, omdat ze zo bedreigde diersoorten helpen redden. Anderen vinden een kooi, hoe groot ook, geen vervanging voor de vrije natuur. Misschien is het antwoord niet zwart-wit, en hangt het af van de diersoort en de dierentuin.
Hoe herken je dit doel?
Belicht de schrijver een onderwerp van meerdere kanten, zonder je hard naar één mening te duwen, en helpt de tekst je vooral om zelf na te denken? Dan is de tekst beschouwend.
Beschouwen versus overtuigen
Deze twee doelen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Bij overtuigen heeft de schrijver zelf al een duidelijke mening en probeert hij jou daarvan te overtuigen met argumenten. Bij beschouwen zet de schrijver juist verschillende kanten tegenover elkaar en laat hij het oordeel meer aan jou over.
Onthoud: tekstdoelen lopen door elkaar
Een tekst kan meerdere doelen tegelijk hebben. Een autogids kan bijvoorbeeld informeren over de specificaties van een auto, maar tegelijk activeren, omdat het een advertentie is. Kijk daarom altijd naar het hoofddoel om het tekstdoel te bepalen.